Vấn đề của cặp đôi nam nữ này của đội tuyển bóng bàn Nhật Bản đã hoàn toàn bị phơi bày trên sân đấu Bắc Kinh. Trong trận đấu, Matsushima Sora thi đấu hờ hững, Harimoto Miwa liên tục chạy bù vị trí, hai người hoàn toàn không thể hiện được sự phối hợp cần có.
Sau khi thua, Harimoto Miwa còn nói thẳng ra vấn đề giữa hai người, thừa nhận họ thiếu sự thấu hiểu lẫn nhau, chỉ có thể ai đánh phần người nấy. Thực ra trận thua này không phải bất ngờ xảy ra, từ phối hợp không ăn ý đến thiếu giao tiếp trên sân, mâu thuẫn phía sau đã có dấu vết từ lâu.
Trận này đánh kiểu mỗi người một ý
Ở bán kết đôi nam nữ hôm qua, cặp đôi trẻ của Nhật Bản gặp cặp Hàn Quốc, vốn được dự đoán là một cuộc so tài cân sức. Một ngày trước đó họ vừa đánh bại cặp đôi Trung Quốc, phong độ và sự tự tin đều đang ở đỉnh, bên ngoài đều kỳ vọng họ tiếp tục tiến vào chung kết.
Nhưng khi trận đấu bắt đầu, diễn biến hoàn toàn không như tưởng tượng. Matsushima Sora phong độ sa sút, giao bóng thiếu uy hiếp, nhiều vị trí cần bù cũng không kịp theo. Ngược lại, cặp Hàn Quốc đã phối hợp nhiều năm, một người lo áp chế đường bóng, một người lo nối nhịp gần bàn, hai người đánh rất ăn ý, cặp Nhật Bản nhanh chóng rơi vào thế bị động.
Trong trận, Harimoto Miwa gần như gánh phần lớn việc phòng thủ và bù vị trí, nhiều lần chủ động chạy để bù đắp lỗ hổng cho đồng đội. Khi hội ý, cô cố gắng trao đổi chiến thuật với Matsushima, nhưng hai người giao tiếp không suôn sẻ. Dù ván ba gỡ lại được một ván, sang ván bốn phối hợp lại rối loạn, cuối cùng thua 1-3.
Bản thân việc thua không đáng sợ, nhưng giữa hai người đánh cặp thiếu giao tiếp và sự ăn ý mới là vấn đề lớn nhất mà trận đấu này phơi bày. Câu nói sau trận của Harimoto Miwa còn chướng tai hơn cả bản thân trận thua: cô nói phong cách của cô và Matsushima Sora hoàn toàn khác nhau, cậu ấy không hiểu được cô, cô cũng không đoán được cậu ấy, nên trên sân chỉ có thể tự do phát huy.
Dịch câu này ra thì là: chẳng có chiến thuật gì cả, đánh tới đâu hay tới đó. Một cặp đôi nam nữ đánh tới bán kết mà vẫn dựa vào tự do phát huy, bản thân điều đó đã cho thấy vấn đề không nằm ở đôi tay, mà nằm trong lòng.
Nhìn diễn biến trận đấu là biết, Matsushima Sora cả trận không ổn, giao bóng yếu, di chuyển chậm, bóng cần bù thì đứng yên không nhúc nhích, nóng lên còn đập văng cả vợt.
Lúc hội ý giữa trận, huấn luyện viên giảng chiến thuật, anh cúi đầu không đáp, chẳng gật cũng chẳng lắc. Harimoto Miwa một mình chạy trước chạy sau, chạy trái chạy phải, mệt đến thở dốc, giữa chừng muốn lại gần bàn bạc vài câu mà ngay cả một ánh mắt cũng không nhận lại được.
Phía bên kia, cặp Hàn Quốc Lim Jong-hoon và Shin Yu-bin, cứ đánh xong mỗi quả là đập tay, trao ánh mắt, mất điểm thì vỗ vai nhau. Còn bên này thì hay rồi, hai người mỗi người đứng một chỗ, giống như ngồi ghép bàn ăn tạm, ăn xong ai về nhà nấy.
Có người nói Matsushima Sora có vấn đề về thái độ chuyên nghiệp, câu này không thể nói là đúng hoàn toàn. Anh đánh đơn quả thực rất giỏi, tấn công có sức bùng nổ, trên sân bình tĩnh và quyết đoán.
Nhưng ở nội dung đôi nam nữ, một người mạnh là vô ích. Anh giao bóng xong chạy đi đâu, tôi đỡ xong quả này thì bù vào chỗ nào, điểm then chốt ai ra tay trước ai bọc lót, những chuyện này phải hai người bàn bạc với nhau.
Matsushima Sora quen tự mình làm chủ nhịp độ, không muốn chiều theo người khác, cũng không muốn bị chiến thuật bó buộc. Harimoto Miwa lại là tay vợt có chính kiến, tranh bóng tích cực, hai người đều muốn làm theo cách của mình, trên sân không gượng gạo mới lạ.
Phiền phức hơn là sự gượng gạo này không phải ngày một ngày hai. Cha của Harimoto Miwa là Harimoto Yu, huấn luyện viên đội tuyển Nhật Bản, trước đây nhiều lần công khai nói Matsushima đánh đôi nam nữ có mặt mà không có sức, di chuyển không tích cực, xử lý bóng quá liều lĩnh. Những lời này đến tai Matsushima, chàng trai trẻ trong lòng sao mà dễ chịu được? Mẹ anh cũng thương con, luôn phản đối việc anh phân tâm đánh đôi.
Người lớn hai bên đấu khẩu cách không, hai đứa trẻ bị nhét cứng vào cùng một nửa bàn, trên sân còn phải tỏ ra ăn ý, bản thân điều này đã không thực tế. Nói trắng ra, niềm tin giữa hai người đánh cặp đôi nam nữ không phải thứ có thể gồng lên nhờ tố chất chuyên nghiệp: anh để tôi bù vị trí, tôi tin anh sẽ bù; tôi đánh hỏng, anh tin tôi có thể điều chỉnh.
Niềm tin này phải tích lũy từng chút qua tập luyện hằng ngày, mà theo Harimoto Yu từng tiết lộ, hai người ngay cả cơ hội tập chung đàng hoàng cũng không nhiều, muốn tập thêm thì phải tự bỏ tiền thuê sân, thuê người tập cùng.
Ngày thường ai tập phần người nấy, thi đấu thì tạm ghép lại, gặp khó khăn thì ai đánh phần người nấy, kết quả này chẳng có gì bất ngờ. Trên sân đánh là bóng, dưới sân tính là sổ sách, sổ sách tính không rõ thì bóng cũng đánh không xong.
Người lớn cãi nhau, trẻ con chịu khổ
Vấn đề giữa Matsushima Sora và Harimoto Miwa, gốc rễ không nằm ở hai người họ. Hai người trẻ mới ngoài mười tuổi bị kẹp giữa mâu thuẫn gia đình, cạnh tranh nguồn lực và những tính toán của hiệp hội, trên sân đánh không tốt, trách nhiệm thực sự không thuộc về họ.
Trước hết là chuyện gia đình. Harimoto Yu là huấn luyện viên, công khai chỉ trích Matsushima không chỉ một hai lần, mẹ Matsushima cũng không chịu yếu thế, từng đáp trả trên mạng xã hội, lời lẽ không mấy khách khí.
Người lớn hai bên đã xé toạc thể diện, hiệp hội lại không đứng ra hòa giải, cũng không đưa ra phương án xử lý rõ ràng, chỉ tiếp tục cho hai đứa trẻ ra sân thi đấu. Cách quản lý này, nói dễ nghe là tôn trọng cá tính, nói khó nghe là mặc kệ mâu thuẫn lên men. Trong một tập thể, huấn luyện viên và phụ huynh của tuyển thủ công khai đối đầu, giữa các tuyển thủ làm sao có thể xây dựng niềm tin?
Đôi nam nữ là nội dung của hai người, niềm tin không xây dựng được thì chiến thuật chỉ là bàn suông trên giấy. Lại nói đến phân bổ nguồn lực, anh em nhà Harimoto là tuyển thủ nhập tịch, nguồn lực tập luyện và cơ hội thi đấu họ nhận được trong đội Nhật Bản quả thực nhiều hơn các tuyển thủ bản địa.
Điều này Mizutani Jun cũng từng công khai phê bình, nói rằng hiệp hội dồn hơn tám phần nguồn lực cho anh em nhà Harimoto. Matsushima Sora, đại diện cho các tay vợt trẻ bản địa, bị sắp xếp làm bạn đánh đôi nam nữ cho Harimoto Miwa, vốn đã mang chút ý vị "phục vụ nhà Harimoto".
Thêm vào đó, phong độ đánh đơn của anh đang lên mạnh, có sự cạnh tranh vị trí số một với Harimoto Tomokazu, quay ra lại phải ghép cặp với em gái của Harimoto Tomokazu. Sự lệch vai trò này đổi lại là ai cũng thấy gượng gạo, khi đưa ra sắp xếp này, hiệp hội rõ ràng đã không tính đến tầng ý nghĩa ấy.
Tính toán của Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản thực ra không khó đoán. Kỳ Olympic tới các nội dung đôi được khôi phục huy chương vàng, trong sáu tấm huy chương vàng có bốn tấm liên quan đến nội dung đôi, họ nóng lòng xây dựng một cặp đôi nam nữ có sức cạnh tranh.
Ghép hai người trẻ đánh đơn mạnh nhất lại với nhau, nhìn qua là cách đỡ tốn công nhất. Nhưng đôi nam nữ không phải phép cộng đơn giản của đánh đơn, hai người đánh đơn có mạnh đến đâu, nếu di chuyển chồng chéo, nhường bóng cho nhau, thời khắc then chốt không ai dám quyết, thì còn không bằng hai tay vợt tầm trung phối hợp ăn ý.
Hiệp hội trông chờ "đánh nhiều tự nhiên sẽ ăn ý", nhưng thực tế là mỗi trận thua, oán khí hai bên lại tích thêm một phần. Hồi Asiad bị cặp Trung Quốc thắng trắng, đã có người nói cặp đôi này không đồng lòng. Giờ đến bán kết giải Grand Smash, vấn đề không những chưa được giải quyết mà còn rõ ràng hơn.
Matsushima Sora dùng sự tiêu cực trên sân để thể hiện sự kháng cự, Harimoto Miwa dùng sự thẳng thắn sau trận để nói ra nỗi bất lực, hai người thực ra đều đang dùng cách riêng để nói với hiệp hội rằng sự sắp xếp này không ổn.
Kết quả của việc gượng ép ghép đôi chính là như bây giờ: thua trận, mất lòng người, vấn đề vẫn sờ sờ ra đó, đổi ai vào ghép thì kết quả cũng chẳng khác là bao.
Trói ép một cặp thì không đi xa được
Sau trận bán kết này, cặp đôi nam nữ Nhật Bản tiếp theo sẽ ra sao, hiện chưa có thông tin chính thức. Nhưng có một điều rất rõ: nếu không tính rõ sổ sách ngoài sân, đổi ai vào ghép cũng như nhau. Vấn đề của Matsushima Sora và Harimoto Miwa, bề ngoài là hai người không hợp tính, lối đánh không khớp.
Nhưng gốc rễ là kết quả tích tụ từ hàng loạt lựa chọn của Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản về phân bổ nguồn lực, quản lý tập thể và tư duy chuẩn bị cho Olympic. Để xây dựng một cặp đôi chủ lực, trình tự bình thường phải là chọn người trước, xem ai hợp với ai, lối đánh bổ sung cho nhau, tính cách không xung đột, rồi mới làm quen, cho đủ thời gian và nguồn lực để hai người tập luyện, cuối cùng mới là thành tích.
Cách làm hiện nay của Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản lại ngược lại: định cặp trước, rồi xem hiệu quả, hiệu quả không tốt thì tiếp tục gượng đánh, trông chờ lượng biến dẫn đến chất biến. Lối tư duy này có thể áp dụng được với đánh đơn, nhưng với đánh đôi thì về cơ bản là vô vọng.
Tại Olympic Tokyo, Mizutani Jun và Ito Mima giành huy chương vàng là thành quả của nhiều năm làm quen, không phải tạm ghép mà thành. Giờ vẫn còn thời gian trước kỳ Olympic tới, hiệp hội muốn sớm xác định cặp đôi là điều dễ hiểu, nhưng xác định cặp đôi không có nghĩa là trói ép họ lại với nhau.
Nếu vấn đề giữa hai người không được giải quyết, đánh thêm bao nhiêu trận cũng chỉ là lặp lại mâu thuẫn một lần nữa. Có người có thể lấy "tinh thần chuyên nghiệp" ra nói, cho rằng vận động viên không nên mang cảm xúc lên sân. Câu này đúng, nhưng không hoàn toàn đúng.
Tiền đề của tinh thần chuyên nghiệp là cả hai bên đều thừa nhận sự sắp xếp này, đều sẵn lòng cống hiến vì mục tiêu chung. Nếu một người từ tận đáy lòng không chấp nhận đồng đội, không chấp nhận sự sắp xếp của ban huấn luyện, bạn bảo anh ta làm sao dốc trăm phần trăm sức lực?
Vấn đề của Matsushima Sora không phải là anh không chuyên nghiệp, mà là ngay từ đầu anh đã không muốn đánh đôi nam nữ này. Sau khi bị nhét vào, việc quản lý cảm xúc lại không theo kịp, kết quả là trên sân buông xuôi, dưới sân mặt nặng mày nhẹ.
Harimoto Miwa thì muốn đánh cho tử tế, nhưng một người có cố gắng đến mấy cũng không gánh nổi phần việc của hai người. Trong thi đấu thể thao, niềm tin và sự ăn ý giữa hai người đánh cặp chưa bao giờ là thứ có thể gượng ghép mà thành. Nếu Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản thực sự muốn thấy thành quả từ cặp đôi này, trước hết phải tính cho rõ sổ sách ngoài sân.
Mâu thuẫn giữa các gia đình hóa giải thế nào, phân bổ nguồn lực điều chỉnh ra sao, quan hệ giữa ban huấn luyện và phụ huynh tuyển thủ xử lý thế nào, những chuyện này không giải quyết thì đổi ai vào ghép, kết quả cũng chẳng khác là bao.
Trên sân đánh là bóng, dưới sân tính là sổ sách, sổ sách tính không rõ thì bóng cũng đánh không xong. Hai người trẻ mới ngoài mười tuổi bị kẹp ở giữa, suy cho cùng, họ không phải bản thân vấn đề, vấn đề là sự sắp xếp chưa từng tính đến con người.
